Qisqacha mazmuni
Protokol autizm spektri buzilishlarini ijtimoiy o‘zaro aloqa va muloqotdagi barqaror o‘ziga xosliklar, shuningdek cheklangan va takrorlanuvchi qiziqishlar, harakatlar hamda xulq shakllari bilan tavsiflanadigan rivojlanish buzilishlarining turli guruhi sifatida ko‘rib chiqadi. Dastlabki belgilar odatda go‘daklik yoki erta bolalikda paydo bo‘ladi. Biroq simptomlar og‘irligi, nutq va intellekt darajasi, mustaqillik hamda yordamga ehtiyoj har bir bolada farq qiladi va xususiyatlar umr davomida saqlanishi mumkin.
Tashxis klinik va kompleks baholashga asoslanadi. Ota-onalardan rivojlanish tarixi olinadi, bolaning muloqoti, o‘yini, xulqi, nutqi, intellekti, moslashuv ko‘nikmalari va hamroh buzilishlari kuzatiladi. Erta aniqlash uchun M-CHAT-R/F, SCQ va CASD skrining vositalari ko‘rsatilgan; ADOS-2 va ADI-R standart usullari aniqlikni oshiradi, ammo klinik tashxisni almashtirmaydi. Nutq kechikishida eshitishni tekshirish tavsiya etiladi, genetik tekshiruv rejasi esa individual tuziladi. Qo‘shimcha nevrologik ko‘rsatma bo‘lmasa, ASBni tasdiqlash uchun EEG, KT yoki MRTni muntazam o‘tkazish tavsiya qilinmaydi.
ASBning asosiy belgilariga ta’sir qiluvchi dori mavjud emas. Yordamning asosini tayyorlangan mutaxassislar va ota-onalar ishtirokidagi erta, individual va uzoq muddatli xulqiy, ta’limiy hamda psixologik aralashuvlar tashkil etadi. Protokol amaliy xatti-harakatlar tahliliga asoslangan intensiv dasturlar, rivojlantiruvchi va naturalistik usullar, muloqot, nutq, o‘yin, ijtimoiy, moslashuv va kundalik ko‘nikmalarni rivojlantirishni ko‘rib chiqadi. Dorilar faqat ayrim hamroh holatlar yoki og‘ir muammoli xulq uchun xavfsizlik nazorati bilan qo‘llanadi. Dalili yetarli bo‘lmagan parhez va muolajalar qo‘llab-quvvatlanmaydi; xelatlash va giperbarik oksigenatsiya tavsiya etilmaydi. Doimiy abilitatsiya va oilani qo‘llash muhim. Bu rasmiy protokol sharhi, individual tavsiya emas.